Loforðavaktin: Einfaldara regluverk í byggingar- og skipulagsmálum er enn á samráðsstigi 22 mánuðum síðar

Í stefnuyfirlýsingu ríkisstjórnar Samfylkingar, Viðreisnar og Flokks fólksins frá 21. desember 2024 eru húsnæðismál sett í forgang. Í fjórða lið hennar segir meðal annars: „Ríkislóðir verða nýttar til uppbyggingar, regluverk einfaldað í mannvirkja- og skipulagsmálum og stigin skref til að minnka vægi verðtryggingar.“ Ekkert tímamark er sett á þennan lið.

Rúmum 22 mánuðum síðar eru þrjú meginverkefni á þessu sviði komin fram. Ekkert þeirra hefur verið samþykkt og ekkert hefur enn verið lagt fyrir Alþingi.

Byggingarreglugerð. Húsnæðis-, mannvirkja- og skipulagsstofnun (HMS) kynnti tillögur að nýrri byggingarreglugerð 25. júní 2026 á fundi með Ragnari Þór Ingólfssyni félags- og húsnæðismálaráðherra. Þar kom fram að gildandi reglugerð telur 400 greinar og 142 blaðsíður og hefur verið breytt 17 sinnum frá 2012. Einstakir kaflar nýrrar reglugerðar áttu að fara í opið samráð á næstu mánuðum og 23. október sagði ráðuneytið breytta reglugerð „nú í opnu umsagnarferli“ hjá HMS.

Skipulagslög. Ráðherra birti 2. október drög að breytingum á skipulagslögum í samráðsgátt. Meðal annars er lagt til að lágmarksfrestur til athugasemda við breytingar á skipulagi styttist úr sex vikum í fjórar og að farvegur verði fyrir ágreining sveitarfélaga, til dæmis um vaxtamörk. Ráðuneytið kallar frumvarpið fyrsta skref í heildarendurskoðun skipulagslaga. Umsagnarfrestur rann út 16. október.

Lög um mannvirki. Hinn 23. október birti ráðherra frumvarp um breytingar á lögum um mannvirki. Þar er lagt til að mannvirkjum verði skipt í þrjá áhættuflokka sem ráði kröfum um byggingarleyfi og eftirlit, að krafa um byggingarstjóra og lögbundna starfsábyrgðartryggingu falli brott og að eftirlit verði haft með nýju íbúðarhúsnæði í hæsta áhættuflokki einu ári og fimm árum eftir öryggisúttekt. Umsagnarfrestur er til 3. nóvember.

„Þetta er kerfisbreyting sem beðið hefur verið eftir svo árum skiptir,“ segir Ragnar Þór í tilkynningu ráðuneytisins. „Við erum ekki að minnka kröfurnar eða draga úr gæðum mannvirkja heldur taka til í regluverki sem hefur verið of flókið og þungt í vöfum og láta það virka.“

Á lista Alþingis yfir lagafrumvörp yfirstandandi þings, 158. löggjafarþings, er hvorki að finna stjórnarfrumvarp um skipulagslög né um mannvirki. Þar eru hins vegar endurflutt þingmannafrumvörp á sama sviði, meðal annars frá Hildi Sverrisdóttur um breytingar á svæðisskipulagi og frá Bryndísi Haraldsdóttur um byggingarstjóra.

Í júní kom einnig fram að 20 sveitarfélög, þeirra á meðal Reykjavíkurborg, hefðu tekið upp sameiginlegt umsóknarkerfi HMS fyrir byggingarleyfi og að stefnt væri að því að öll sveitarfélög yrðu tengd fyrir árslok.

Mat Kvennablaðsins: Opið, í vinnslu. Ríkisstjórnin hefur lagt fram efnisleg drög á öllum þremur sviðum, en loforðið snýst um einfaldara regluverk og ekkert af því hefur enn tekið gildi. Matið verður endurskoðað þegar frumvörpin koma fyrir Alþingi og þegar ný byggingarreglugerð tekur gildi.

The 21 December 2024 platform of the Social Democratic Alliance, Viðreisn and People's Party coalition makes housing a priority. Its fourth point says, among other things (Kvennablaðið's translation): "State land will be used for development, regulation of construction and planning simplified and steps taken to reduce the weight of indexation." No deadline is attached.

Just over 22 months later, three main pieces of work have appeared. None has been adopted, and none has yet reached the Althingi.

Building regulation. The Housing and Construction Authority (HMS) presented proposals for a new building regulation on 25 June 2026 with Social Affairs and Housing Minister Ragnar Þór Ingólfsson. The current regulation runs to 400 articles and 142 pages and has been amended 17 times since 2012. Chapters were to go out for open consultation over the following months; on 23 October the ministry said the revised regulation was "now in open consultation" at HMS.

Planning Act. On 2 October the minister published draft amendments to the Planning Act for consultation, including shortening the minimum comment period on plan changes from six weeks to four and creating a route for resolving disputes between municipalities, for example over urban growth boundaries. The ministry calls it a first step towards a full review. Comments closed on 16 October.

Construction Act. On 23 October the minister published a bill amending the Construction Act: buildings would be sorted into three risk classes that determine permit and inspection requirements; the requirements for a site manager and statutory professional liability insurance would be dropped; and new homes in the highest risk class would be inspected one and five years after the safety inspection. Comments close on 3 November.

"This is a systemic change that has been awaited for years," Ragnar Þór said in the ministry's statement. "We are not lowering requirements or reducing the quality of buildings, but tidying up rules that have been too complex and cumbersome, and making them work." (Kvennablaðið's translation.)

The Althingi's list of bills in the current, 158th session contains no government bill on planning or construction. It does contain reintroduced members' bills in the same area, including one by Hildur Sverrisdóttir on regional plans and one by Bryndís Haraldsdóttir on site managers.

In June it was also reported that 20 municipalities, including Reykjavík, had joined HMS's shared building-permit application system, with all municipalities targeted by year-end.

Kvennablaðið's assessment: Open, in progress. The government has produced substantive drafts in all three areas, but the pledge is simpler rules and none has yet taken effect. We will review the assessment when the bills reach the Althingi and when a new building regulation takes effect.

Deklaracja programowa koalicji Sojuszu Socjaldemokratycznego, Viðreisn i Partii Ludowej z 21 grudnia 2024 roku stawia mieszkalnictwo na pierwszym miejscu. W punkcie czwartym czytamy m.in. (tłum. redakcji): „Grunty państwowe zostaną wykorzystane pod zabudowę, przepisy budowlane i planistyczne uproszczone oraz podjęte kroki w celu ograniczenia roli indeksacji kredytów.” Termin nie został określony.

Po ponad 22 miesiącach na stole leżą trzy główne projekty. Żaden nie został przyjęty i żaden nie trafił jeszcze do Althingu.

Rozporządzenie budowlane. Urząd ds. Mieszkalnictwa i Budownictwa (HMS) przedstawił 25 czerwca 2026 roku propozycję nowego rozporządzenia, wspólnie z ministrem spraw społecznych i mieszkalnictwa Ragnarem Þórem Ingólfssonem. Obecne liczy 400 artykułów i 142 strony i było zmieniane 17 razy od 2012 roku. Poszczególne rozdziały miały trafiać do otwartych konsultacji; 23 października ministerstwo podało, że zmienione rozporządzenie jest „obecnie w otwartych konsultacjach” w HMS.

Ustawa o planowaniu. 2 października minister opublikował do konsultacji projekt zmian, m.in. skrócenie minimalnego terminu na uwagi z sześciu do czterech tygodni i tryb rozstrzygania sporów między gminami, np. o granice rozwoju miast. Ministerstwo nazywa to pierwszym krokiem do pełnej rewizji. Konsultacje zakończyły się 16 października.

Prawo budowlane. 23 października minister opublikował projekt nowelizacji ustawy o obiektach budowlanych: trzy klasy ryzyka decydujące o pozwoleniach i nadzorze, rezygnacja z obowiązkowego kierownika budowy i ustawowego ubezpieczenia OC zawodowego oraz kontrole nowych mieszkań z najwyższej klasy ryzyka rok i pięć lat po odbiorze. Uwagi można zgłaszać do 3 listopada.

Ragnar Þór stwierdził w komunikacie ministerstwa: „To zmiana systemowa, na którą czekano latami. Nie obniżamy wymagań ani jakości budynków, tylko porządkujemy przepisy, które były zbyt skomplikowane i ciężkie, i sprawiamy, że działają” (tłum. redakcji).

Na liście projektów ustaw bieżącej, 158. sesji Althingu nie ma rządowego projektu dotyczącego planowania ani budownictwa. Są natomiast ponownie złożone projekty poselskie w tej dziedzinie, m.in. Hildur Sverrisdóttir o planach regionalnych i Bryndís Haraldsdóttir o kierownikach budowy.

W czerwcu podano też, że 20 gmin, w tym Reykjavík, korzysta ze wspólnego systemu wniosków o pozwolenie na budowę, a do końca roku mają do niego dołączyć wszystkie.

Ocena Kvennablaðið: Otwarte, w toku. Rząd przedstawił konkretne projekty we wszystkich trzech obszarach, ale obietnica dotyczy prostszych przepisów, a żaden z nich jeszcze nie obowiązuje. Ocenę zaktualizujemy, gdy projekty trafią do Althingu i gdy wejdzie w życie nowe rozporządzenie.